گزارشي از پيشگامي در تعالي مهندسي جهاني: قسمت سوم
آموزش نسل بعدي مهندسان براي کار در جايگاهي جهاني

علي عباسيان* This email address is being protected from spam bots, you need Javascript enabled to view it
پگاه محمدحسين پور**

گزارش پيش رو نتيجه ي پژوهش هشت دانشگاه از پنج کشور جهان است که مي کوشد به بررسي تعالي مهندسي جهاني جهت ايجاد دورنماي جهاني جديدي از آينده ي نيروي کار مهندسي در سراسر دنيا بپردازد. بخش اول و دوم اين گزارش در شماره هاي گذشته منتشر گرديد. قسمت سوم و پاياني را در ادامه مي خوانيد:

چهار مانع
 واضح است که اقدامات زيادي در راستاي آماده سازي بهتر دانشجويان مهندسي براي شغل هاي جهاني انجام شده است. با اين حال به نظر مي رسد که معمولاً چهار وضعيت متداول در اين برنامه ها و اقدامات قابليت جهاني را براي آماده سازي بهتر مهندسان دچار مشکل مي کند.
نخست آن که آماده سازي براي جهاني شدن عموماً به عنوان اصل مهم و مرکزي تحصيل يک مهندس محسوب نمي‌شود. معمولاً برنامه هاي بسياري در اين راستا به صورت فوق برنامه ارائه مي شوند. درواقع افزايش تعداد مهندساني که به خوبي براي تمرين جهاني شدن آماده شده اند نخست مستلزم آن است که برنامه هاي مهندسي کاملاً اجرا شود و دانشگاه هاي مربوطه، مطالعات و تجربيات بين المللي را در برنامه هاي اعطاي مدرک خود يکپارچه و کامل کنند. آماده سازي بين المللي دانشجويان مهندسي تنها آگاهي فرهنگي نيست، بلکه رقابتي حرفه اي در بستري جهاني است.
دوم آن که تحرک بين المللي يک چالش باقي مانده است. اين مشکلي چندجنبه اي شامل اخذ رواديد، صرف هزينه، موانع فرهنگي، زبان، ساختار واحدهاي درسي و ساير عواملي مي باشد که همکاري هاي بين‌المللي را در بهترين حالت، يک چالش و در بدترين حالت، غيرقابل حل مي کند. دولت ، صنعت و دانشگاه بايد متوجه باشند که همگي در اين موضوع نقشي برعهده دارند. فرصت زندگي، کار يا تحصيل در يک فرهنگ خارجي براي توسعه و پيشرفت مهندسان جهاني بسيار حائز اهميت است.
سوم آن که جهاني سازي و همکاري دست در دست يکديگر پيش مي روند. کمابيش تمامي برنامه‌هايي که در بيشتر دانشگاه ها ارائه مي شوند مستلزم شريک شدن با ساير دانشگاه ها، صنعت و كارگزارهاي دولتي است. بدون شريک هاي بين‌المللي، درک چگونگي موفقيت در آماده سازي مهندسان جهاني دشوار خواهد بود. متأسفانه نياز به همکاري، شريکان بسياري را به وجود آورده است که بيشتر حالت رسمي دارند تا واقعي. نتيجه ي آن غالباً اقداماتي غيرپيوسته است با بازتاب خارجي کم. افزودن تعداد مهندسان جهاني مستلزم مشارکت هاي واقعي تري خواهد بود تا متضمن نتايج طولاني مدت شود.
چهارم آن که دانش کافي در مورد نظريه‌ ها و اقدامات مؤثر در راستاي ايجاد تدريجي رقابت جهاني وجود ندارد. بيشتر برنامه ها از روي فکر، طراحي و با دقت اجرا شده اند امّا تأثيرات تحصيلي آن ها به‌ندرت به طور علمي و دقيق مورد ارزيابي قرار گرفته است؛ اين که آيا يادگيري يک زبان واقعاً اهميت دارد؟ چه مدّت و چه نوع تجربيات بين المللي بهترين اند؟ آيا واحد عملي بين المللي لازم است؟ چه موضوعات درسي نياز است و چه هنگام بايد اخذ شوند؟ افزايش دانش درباره ي نظريه‌هايي که جواب داده و اقداماتي که در راستاي ايجاد تدريجي رقابت جهاني در فارغ التحصيلان مهندسي (و در واقع همه ي فارغ‌التحصيلان) مؤثر بوده مي بايست در اولويت قرارگيرد.
آماده سازي نسل آينده ي مهندسان جهاني تنها محدود به دانشگاه ها و برنامه هاي مهندسي آن ها نيست بلکه مستلزم مشارکت و همکاري دولت، صنعت، كارگزاران وابسته به مهندسي و غيره مي باشد.

طرح بين المللي جورجياتِک
اين طرح، برنامه‌ا ي مختص به جورجياتِک است و هدف آن ايجاد تدريجي کفايت جهاني در دوره ي کارشناسي براي تمام رشته ها از جمله رشته‌هاي مهندسي مي باشد. يک ويژگي عمده ي اين برنامه آن است که در برنامه ي درسي رشته ي تحصيلي دانشجويان گنجانده شده و در راستاي عملکرد جهاني آن رشته جهت گيري کرده است. شرکت کنندگاني که اين برنامه را بگذرانند کفايت جهاني آن ها در مدرکشان تأييد مي شود (مثلاً در مدرک آن ها اين‌گونه نوشته مي شود: کارشناسي علوم مهندسي الکترونيک: طرح بين المللي).
براي به دست آوردن اين تأييديه، دانشجويان بايد سه شرط را علاوه بر شروط لازم براي گرفتن مدرک داشته باشند؛ اين شروط عبارتند از: نخست، گذراندن چهار درس (3 واحد مطالعات بين المللي، که به اختصار عبارتند از روابط بين المللي، اقتصاد جهاني و واحدي که بر يک کشور يا منطقه تأکيد دارد، هم چنين يک واحد تکميلي در آن رشته ي تحصيلي که تکميل‌کننده ي دانش و تجربه ي بين الملل آن ها در خصوص آن رشته باشد)؛ دوم، تبحر در زبان دوم که از طريق آزموني استاندارد تعيين مي شود؛ و سوم داشتن تجربه اي بين المللي كه به معناي 2 ترم (حداقل 26 هفته) زندگي در جامعه اي دانشگاهي، پژوهشي يا کاري در خارج از کشور است.
هر رشته اي برنامه اي را به گونه‌اي طراحي مي كند كه نيازهاي خاص آن رشته برآورده گردد. در اصل از فارغ‌التحصيلان انتظار مي رود که بدانند دنيا چه طور کار مي کند، تبحر زباني داشته باشند و در زندگي و کار در رشته ي خود در هرجاي دنيا احساس راحتي کنند.
اجراي اين برنامه در پاييز سال 2005 با تعهد اجرايي سه ميليون دلارِ آمريکا از طرف رئيس جورجياتِک آغاز شد. هدف آن پذيرش سالانه 300 دانشجو تا سال 2010 است. اين طرح بين المللي بخشي از سياست جورجياتِک است مبني بر آن که 50 درصد از دانشجويان کارشناسي فارغ التحصيل آن تجربه ي بين المللي داشته باشند. با 900 دانشجوئي که در حال حاضر در ساير برنامه هاي بين المللي جورجياتِک مشغولند، هدف اين دانشگاه تا سال 2010 محقق خواهد شد.
مهم تر از آن، جورجياتِک به طور هم‌زمان برنامه ي پژوهشي درازمدت مهمي را براي بررسي کفايت جهاني آغاز کرده است. يک دوم از دانشجويان دوره ي کارشناسي آن برخي آماده سازي هاي بين المللي از چند هفته تا چهارسال را ديده‌اند و نيم ديگر يا آمادگي كمتري دارند و يا اصلا آماده نشده‌اند، اين امر فرصت بسيار خوبي در اختيار جورجياتِک قرار مي‌دهد تا به بررسي تأثير برنامه هاي بين المللي خود در آماده سازي دانشجويان براي عملکرد جهاني بپردازد. اطلاعات اوليه توسط دانشجويان سال اولي تکميل مي شود و نتايج کارها و تجربه هاي آن ها نيز در طول زمان جمع آوري مي‌شود. اميد است که تحليل علمي روي اين موارد آن چه را که دانشجويان به واقع آموخته اند و قادر به انجام هستند نشان دهد کدام قسمت هاي برنامه براي ايجاد تدريجي کفايت جهاني بهترند.

برنامه ي مدرک دوگانه ي دانشگاه پلي تکنيک سائوپولو
در سال هاي اخير دانشگاه پلي تکنيک سائوپولو در بهبود روابط بين المللي خود بيشتر از طريق برنامه هاي تبادل دانشجو با ساير دانشگاه ها تلاش کرده است. اگرچه دانشكده‌هاي اين دانشگاه هميشه از طريق همکاري در برنامه هاي پژوهشي و برنامه‌هاي پس از فارغ‌التحصيلي (فوق دكتري) و يا مواردي از اين دست با مؤسسه هاي بين المللي در ارتباط بوده، اما اقدامات اخير آن بر بسط و گسترش فرصت براي دانشجويان دوره ي کارشناسي متمرکز مي باشد.
دانشگاه پلي تکنيک سائوپولو اقداماتي را آغاز کرده است که برنامه هاي بين المللي سال 2000 مربوط به دوره ي کارشناسي را افزايش دهد. اين دانشگاه در حال حاضر با 30 دانشگاه ديگر توافق نامه هايي دارد و تعداد دانشجوياني که در اين برنامه ها شرکت کرده اند هر سال تقريباً دو برابر مي شود (20،40،80 و140 دانشجو به ترتيب از سال 2002 تا 2005). اين تعداد شامل دانشجوياني مربوط به برنامه ي تبادل يک‌ساله و نيز برنامه ي مدرک دوگانه ي دوساله است. در حال حاضر برنامه‌هاي اصلي با دانشگاه هاي اروپايي است به خصوص آن هايي که در فرانسه، آلمان و ايتاليا قرار دارند. در سال 2005 حدود 20 درصد از دانشجويان سال چهارم دانشگاه پلي تکنيک سائوپولو در اين برنامه ها شرکت کردند. براي مقايسه تعداد دانشجويان ورودي خارجي که در دانشگاه پلي تکنيک سائوپولو (به واسطه ي اين برنامه هاي تبادل دانشجو) پذيرفته شده اند چهار برابر کمتر از دانشجويان برزيلي بوده است که از برزيل به اين منظور خارج شده اند. با اين حال انتظار مي رود که تعداد دانشجويان ورودي افزايش يابد.
در نتيجه ي اين فرصت ها، کفايت جهاني آن دسته از دانشجويان دانشگاه پلي تکنيک سائوپولو که اين گونه به تحصيل پرداخته اند بهبود بيشتري داشته است؛ كه البته از نمرات ايشان نيز مشهود است.
دانشگاه پلي تکنيک سائوپولو براي دانشجوياني که علاقه مند به تحصيل در خارج از کشور هستند امکانات آموزش زبان نيز فراهم مي کند. از آن جايي که دانشجويان به طور معمول هنگام پذيرفته شدن در دانشگاه به زبان انگليسي تسلط دارند، فرانسه و آلماني اصلي ترين زبان هاي دوم آموزشي هستند. از دانشجويان انتظار مي رود که حداقل در سطح متوسط در زبان خارجي مهارت داشته باشند.

برنامه هاي مدرک دوگانه ي سينگ هووآ
در اواخر دهه ي 1990 سينگ هووآ، دانشگاه RWTH آخن و انجمن مهندسان آلماني شروع به ايجاد و گسترش برنامه ي تحصيلي دودانشگاهي نمودند تا مهندسان شايسته اي در صنعت خودرو براي شرکت هاي آلماني که در چين شعبه دارند تربيت کنند. در همان زمان وزارتخانه‌ هاي آموزش آلمان و چين توافق نامه اي را امضا کردند تا همکاري ميان اين دو کشور را از طريق تصويب و حمايت از پروژه اي به منظور ايجاد و توسعه ي برنامه هاي کارشناسي ارشد دوگانه براي مهندسان شايسته بيفزايند. سينگ هووآ و RWTH براي اين پروژه انتخاب شدند.
در سال 2001 سينگ هووآ و دانشگاه RWTH آخن برنامه هاي کارشناسي ارشد دوگانه را در مهندسي خودرو و مهندسي توليد آغاز نمودند. دانشجويان شرکت کننده نخستين ترم تحصيلي خود را در همان دانشگاه ثبت نامي، دو ترم تحصيلي بعدي را در دانشگاه شريك و دو ترم آخر را نيز دوباره در همان دانشگاه اوليه ي خود مي گذرانند. 24 واحد درسي لازم براي اين دو رشته (مهندسي خودرو و مهندسي توليد) به زبان انگليسي آموزش داده مي شوند. دانشجويان واحدهاي درسي را براي هر دو رشته صرف نظر از اين که کجا گذرانده شده اند (در آخن يا سينگ هووآ) مي‌گذرانند و اين واحدها مورد قبول هر دو دانشگاه است؛ اين واحدها همان‌هايي هستند که در فهرست برنامه ي تحصيلي ارائه شده اند و مواد درسي نيز همان هايي مي باشند که در توافق‌نامه آمده است. دانشجويان هنگامي مي توانند مدرک خود را اخذ کنند که تمامي واحدهاي اجباري را در دو دانشگاه گذرانده باشند.
در پنج سال اخير تقريباً 145 دانشجوي سينگ هووآ در آخن و 45 دانشجوي آخن نيز در سينگ هووآ تحصيل کرده اند. 50 دانشجوي سينگ هووآ و حدود 20 دانشجوي آخن نيز موفق به اخذ مدارک خود شده اند. شرکت هاي جهاني اين دانشجويان را پذيرفته اند و آن ها اينک در شرکت هاي زيمنس، دايملر کريسلر، اشنايدر الکتريک ، اينتل، فرويدنبرگ و غيره استخدام شده اند.
برنامه ي ذکر شده شامل تبادلات اعضاي هيأت علمي نيز بوده است. حدود 20 عضو هيأت علمي در آخن تدريس کرده اند و هفت عضو هيأت علمي آخن نيز در سينگ هووآ تدريس نموده اند. هم چنين اعضاي هيأت علمي چندين پروژه ي پژوهشي مشترک را ارائه کرده اند که از طرف هر دو دانشگاه مورد حمايت مالي قرار گرفته است.
هر دو دانشگاه کاملاً با تجربيات بين المللي موافق بوده اند. اين برنامه از طرف دولت هاي هر دو کشور براي چهار سال ديگر نيز تجديد شده است. با توجه به موفقيت اين برنامه، شش دانشگاه ديگر نيز از اين دو کشور به زودي به اين برنامه خواهند پيوست.

همکاري دانشگاه شانگهاي جيائوتانگ-دانشگاه ميشيگان
برنامه ي مدرک دوگانه در مهندسي مکانيک كه ميان دانشگاهِ شانگهاي جيائوتانگ و دانشگاه ميشيگان که در سال 2000 پايه گذاري شد، نخستين برنامه مشارکتي ميان يک دانشگاه چيني و دانشگاهي در سطح بين المللي بود. اين همکاري سريعاً سبب بهره‌مندي هر دو دانشگاه گرديد.
هدف اين پروژه تبديل مدرسه ي مهندسي مکانيک دانشگاهِ شانگهاي جيائوتانگ به مدرسه اي در سطح جهاني بود. عناصر اصلي اين برنامه عبارتند از مدل «4+2+3» ( دوره ي کارشناسي چهارساله، دوره ي کارشناسي ارشد دوساله و برنامه ي دکتري سه‌ساله) در پرورش فارغ التحصيلان نخبه ي خلاق، ايجاد هيأت علمي بين المللي و هدايت پژوهش با همکاري بين‌المللي.
هر دو دانشگاهِ شانگهاي جيائوتانگ و ميشيگان، ساعت‌هاي درسي گذرانده شده را مي پذيرند. آن دسته از دانشجويان داراي مدرک کارشناسي که در پروژه عملکرد بهتري داشته اند براي تحصيلي يک ساله در دانشگاه ميشيگان انتخاب مي‌شوند و مدارک تحصيلي خود را از هر دو دانشگاه دريافت مي کنند. در سال 2005 بيش از 500 دانشجوي دوره ي کارشناسي و 200 دانشجوي دوره ي کارشناسي ارشد از دانشگاهِ شانگهاي جيائوتانگ در پروژه هاي مشترک دودانشگاهي شرکت کردند. حدود 100 نفر از اين دانشجويان براي تحصيل در دانشگاه ميشيگان انتخاب شدند و اين دانشگاه حدود 50 مدرک به دانشجويانِ دانشگاهِ شانگهاي جيائوتانگ اعطا کرده است. بالغ بر 20 عضو جوان هيأت علمي در دانشگاه ميشيگان درس خوانده‌اند و در پژوهش مشارکتي حضور دارند. بيش از 20 استاد دانشگاه ميشيگان واحدهايي را در دانشگاهِ شانگهاي جيائوتانگ تدريس کرده اند و هفت استاد دانشگاه ميشيگان به عنوان استاد مهمان در دانشگاهِ شانگهاي جيائوتانگ فعاليت مي کنند.
به منظور افزايش همکاري ميان دانشگاهِ شانگهاي جيائوتانگ و دانشگاه ميشيگان، توافقنامه ي جديدي در سال 2005 امضا شد که طبق آن يك واحد دانشگاهي اشتراکي شانگهاي جيائوتانگ- ميشيگان تأسيس گرديد. مديريت اين واحد دانشگاهي بر عهده ي هيأتي است متشکل از تعدادي مساوي از اعضاي هر دو دانشگاه ميشيگان و دانشگاهِ شانگهاي جيائوتانگ. رئيس اين واحد استادي از دانشگاه ميشيگان و معاون اجرايي آن نيز استادي از دانشگاهِ شانگهاي جيائوتانگ مي باشد. اين واحد در پاييز سال 2006، 100 دانشجوي رشته ي مهندسي مکانيک و 100 دانشجوي رشته ي مهندسي برق و الکترونيک را پذيرفت و قصد دارد تا سال 2010 حدود 1600 دانشجوي دوره ي کارشناسي، 500 دانشجوي دوره ي کارشناسي ارشد و 400 دانشجوي دوره ي دکتري را ثبت نام کند. حدود 50 درصد از واحدهاي اصلي را استادان دانشگاه ميشيگان تدريس خواهند کرد. تمامي دانشجويان حاضر در اين برنامه، فرصت تحصيل در دانشگاه ميشيگان را خواهند داشت. در آينده ساير رشته هاي مهندسي نيز وارد اين مشارکت خواهند شد. هيأت علمي اين واحد اشتراکي در سال 2010 شامل 50 عضو بين المللي تمام وقت، 25 عضو نيمه وقت از دانشگاهِ شانگهاي جيائوتانگ و 25 عضو نيمه وقت از دانشگاه ميشيگان خواهدبود.

برنامه دوره ي دکتري دانشگاه فني دارمشتات
از فارغ التحصيلاني که مدرک دکتري مهندسي دارند استقبال زيادي مي شود. مدرک دکتري مهندسي براي استخدام شدن در بسياري از جايگاه هاي دانشگاهي ضروري است و تلقي صنعت از اين مدرک صلاحيت علمي بسيار زياد دارنده آن است.
تحصيلات دوره ي دکتري در دانشگاه فني دارمشتات قوياً بر پايه ي پژوهش استوار است. پذيرفته شدن در برنامه ي دکتري مهندسي مستلزم عملکرد عالي در دوره‌ي کارشناسي ارشد مي باشد. نامزدان سه تا پنج سال را به پژوهش مي گذرانند و انتظار مي رود که در زمينه ي علمي مورد علاقه ي خود برجسته باشند. تحصيلات دکتري شامل برنامه ي درسي نيست و از طريق پروژه هاي پژوهشي سازمان دهي مي شود و نامزدها ملزم هستند در انجام رساله ي دکتري خود به طور مستقل عمل کنند. رساله ي دکتري هر فرد در يک هيأت بررسي مورد ارزيابي قرار مي گيرد و به طور شفاهي دفاع مي شود. دانشگاه فني دارمشتات برنامه‌ي گسترده‌اي براي حمايت از نامزدان دکتراي مهندسي دارد که شامل موارد زير مي باشد:
 • حمايت شخصي و متناسب با موقعيت از پژوهشگران از طريق شبکه هاي ويژه ي ارتباطي مانند اتحاد بين‌المللي در پژوهش و کارگاه ها که بسياري از آن ها را شبکه هاي تعالي اتحاديه‌ي اروپا(European Commission Networks of Excellence) از نظر مالي پشتيباني مي کنند؛
 • حزب يکپارچه سازي کفايت ها در دانشگاه فني دارمشتات (TUD Overall Platform for the Integration of Competences)، يک حزب دانشگاهي پژوهش‌محور است که پژوهش بين‌رشته اي بين دانشگاه‌ها را تشويق مي کند و تلاش نامزدهاي دکتري مهندسي را در يکپارچه‌سازي فعاليت هاي پژوهشي مورد حمايت و تشويق قرار مي دهد.
 • پشتيباني اجرايي و مديريتي براي نامزدان دکتري به خصوص نامزدهاي خارجي که ممکن است به رواديد و اجازه کار نياز داشته باشند.
نامزدان «داخلي» دکتري مهندسي در دانشگاه فني دارمشتات معمولاً يا به صورت استخدامي يا با دريافت کمک هزينه ي آموزشي در جايگاه هاي پژوهشي قرار مي گيرند. نامزدان «خارجي» دکتري مهندسي نيز معمولاً در جايگاه‌هاي پژوهشي در صنعت يا سازمان هاي عمومي پژوهشي مانند انجمن ماكس‌پلانك(MaxPlanck Gesellschaft) و انجمن فرانهوفر(Fraunhofer Gesellschaft) که بتوانند امکانات لازم براي پژوهش مستقل را فراهم کنند مشغول مي‌شوند. چنين ساختاري دانشگاه فني دارمشتات را قادر به پذيرش نامزدان خارجي مي‌کند، هم چنين براي نامزدان دکتري مهندسي نيز امکان همکاري با ديگر دانشگاه‌ها يا تکميل دوره ي دکتري مهندسي يا دوره ي دکتري در ساير دانشگاه هاي مناسب خارجي را فراهم مي‌آورد.

 استخدام اعضاي هيأت علمي از سراسر دنيا توسط دانشگاه ETH زوريخ
استخدام اعضاي هيأت علمي از سراسر دنيا زيربناي جهاني سازي در ETH زوريخ مي باشد. ETH در پي ايجاد شرايط بهينه‌ي پژوهش از نظر زيرساخت مالي و علمي بود. علاوه بر سرمايه ي ساليانه، اعضاي هيأت علمي ETH مي توانند درخواست بورس رقابتي داخلي براي سرمايه گذاري پايه اي در پروژه هاي پژوهشي که درصد ريسك بالايي دارند، انجمن‌هاي همکاري پژوهشي، نوآوري در تدريس، يا ايجاد زيرساخت فناوري اطلاعات نوآورانه داشته باشند. استخدام حق‌التدريسي اعضاي هيأت علمي بسيار پرهزينه است و تصميم مهمي براي يک دانشگاه از لحاظ سرمايه گذاري مي باشد. ETH سعي دارد با اعمال تمام مدت استانداردهاي موشکافانه ي کيفي، خطر چنين استخدامي را به حداقل برساند.
راهكارهاي متفاوتي براي تعيين نامزدان احتمالي واجد شرايط و حوزه هاي پژوهشي جديد به کار گرفته مي شود. همايش‌هاي بين المللي و دعوت به سخنراني ها ديدي نسبت به پژوهش، ديدگاه، خصوصيت هاي شخصيتي و آمادگي براي جستجوي نخستين نامزدان بالقوه ايجاد مي کند. گروه هاي دانشگاهي ETHطي يک برنامه ريزي ميان‌مدت، تدبير خود را درخصوص زمينه هاي پژوهشي جديد اظهار مي دارند. هر زمان که هيأت اجرايي سياستي را بپذيرد آن گروه يک تا دو سال پيش از تاريخ موردنظر براي استخدام، شرح مختصري از پژوهش برنامه ريزي شده و زمينه ي تدريس آن جايگاه مشخص ايجاد مي کند. اين شرح مختصر شامل يک برنامه ي مالي با سرمايه ي اوليه و تعدادي جايگاه متداول که به کرسي استادي مي‌رسد مي‌ شود.
رئيس دانشگاه بر اساس پيشنهاد گروه، هيأت جستجويي تشکيل مي دهد و استاد ارشدي از يک گروه ديگر را به عنوان رئيس آن منصوب مي نمايد. اعضاي هيأت جستجو از آن گروه و ساير گروه هاي ETH و نيز نمايندگاني نيز از ديگر دانشگاه ها (بعضاً از صنعت و ادارات دولتي) از سوئيس و خارج از آن انتخاب مي شوند. تمامي موقعيت‌هاي شغلي هيأت علمي اعلان بين المللي مي‌شوند. با پژوهشگران زبده نيز شخصاً تماس حاصل مي‌شود؛ بيش از نيمي از استادان جديد که براي موقعيت‌هاي شغلي در نظر گرفته شده بودند خود درخواستي براي آن شغل‌ها نکرده بودند با اين حال ETH در طول دوره‌ي جستجو با آن ها تماس برقرار کرده بود. رئيس دانشگاه تصميم نهايي را بر مبناي سه نامزد برجسته اي که در فهرست هيأت جستجو رتبه بندي شده اند اتخاذ مي کند. اگر رئيس دانشگاه در خصوص کارآمدي و شأن نامزدان برتر، متقاعد نشده باشد يا از نامزدان دعوت مي کند تا مورد مصاحبه قرار گيرند تا پيش از تصميم گيري خود نيز نظري نسبت به آن ها پيدا نمايد يا از هيأت جستجو درخواست مي‌کند که جستجو را ادامه دهند. او حتي مي تواند تصميم به انجام دوباره ي جستجو از ابتدا بگيرد.
پس از انتخاب يک نامزد، رئيس دانشگاه وارد گفت وگو و مذاکره با او مي گردد.کل اين عمليات بين 6 تا 12 ماه به طول مي انجامد. در 8 سال گذشته 54 درصد از استادان ETH از خارج از سوئيس استخدام شدند که 34 درصد آن ها از اروپا و 20 درصد ديگر از آمريکاي شمالي بوده اند. با بين المللي‌سازي بدنه ي اصلي هيأت علمي، زبان انگليسي تبديل به زبان کاري در بيشتر واحدهاي پژوهشي شده است. اين امر ارائه خدمات به زبان انگليسي را اجتناب ناپذير نموده که خود چالشي براي کارکنان اجرايي بومي مي باشد.

پيشگامي علم و فناوري بين المللي MIT
پيشگامي علم و فناوري بين المللي MIT، بزرگ ترين برنامه براي تحصيلات بين المللي در MIT مي باشد. از سال 1994 اين برنامه كه به اختصار MISTI ناميده مي‌شود براي دانشجويان و اعضاي هيأت علمي MIT مهارت ها و فرصت هاي خلق دانش جديد را از طريق موارد زير فراهم کرده است:
 • فراهم کردن کارآموزي هاي تخصصي براي دانشجويان MIT در شرکت ها، آزمايشگاه هاي پژوهشي و دانشگاه‌هاي سراسر دنيا؛
 • پشتيباني از اعضاي هيأت علمي MIT براي همکاري هاي پژوهشي با ديگر کشورها؛
 • تسهيل فرصت تحصيل در خارج در دانشگاه هاي منتخب خارجي براي دانشجويان؛
 • سازمان دهي جلسات، همايش‌ها و کارگاه هاي آموزشي با شرکت ها، کارگزاران دولتي و سازمان هاي غيردولتي.
MISTI در طول ده سال گذشته بيش از 2000 دانشجوي MIT را به عنوان کارآموز در آموزشگاه ها و ادارات از پکن تا برلين تحت پوشش قرار داده است. در حال حاضر حدود 200 دانشجو از تمامي رشته هاي تحصيلي در MISTI شرکت کرده اند که حدود 65 درصد آن ها از دانشکده هاي مهندسي مي باشند. حدود 70 درصد از شرکت‌کنندگان نيز در دوره ي کارشناسي تحصيل مي‌كنند.
پيش از آن که کارآموزان به کشورهاي موردنظر فرستاده شوند در زبان و فرهنگ کشور ميزبان آموزش مي بينند. علاوه بر آن، بسياري از دانشجويان تجربه ي بين المللي خود را در يک مجموعه ي 6 واحدي از واحدهاي علوم‌انساني، هنر، و علوم اجتماعي جمع بندي مي کنند که بر مبناي آن مدرکي فرعي در مطالعات بين المللي کاربردي(Minor in Applied International Studies) مي شود.
MISTI در چين، فرانسه، آلمان، هند، ايتاليا، ژاپن، مکزيک، سنگاپور و اسپانيا از طريق برنامه هاي کشوري عمل مي‌کند. تمامي برنامه ها يک هماهنگ کننده و يک سرپرست عضو هيأت علمي دارند و يکي از نقاط قوت برنامه ي MISTI هماهنگي فراگير و قوي آن با بيش از 100 شرکت در سراسر دنيا مي باشد. بسياري از آن ها به عنوان پشتيبان مالي، سرمايه هاي مالي اساسي را براي برنامه هاي کشوري مختلف فراهم مي آورند.
فعاليت هاي برنامه هاي کشوري مطابق با محيط خاص کشور ميزبان و احتياجات دانشجويان طراحي مي شود. به عنوان مثال MISTI فرصت يادگيري طي خدمت زيادي را در چين و هند فراهم مي کند. در فرانسه و آلمان اين برنامه زيرساخت قوي مرکز پژوهش عمومي آن کشورها را مي سازد و بسياري از دانشجويان را در کارآموزي هاي پژوهشي جاي مي دهد.

برنامه ي 2005 تا 2008 دانشگاه توکيو در پيشبرد بين المللي سازي
بين المللي سازي عنصري اصلي براي پيشرفت آينده دانشگاه توکيو است. اين دانشگاه در حال پيشبرد بين‌المللي‌سازي خود است و از نقش خود به عنوان يک دانشگاه ژاپني و عضوي از جامعه ي آسيايي آگاه مي باشد.
شركت دانشگاه هاي ملّي ژاپن در طرح بين‌المللي‌سازي بر پيشبرد بين المللي سازي در دانشگاه توکيو اثر گذاشته است. اگرچه اعضاي هيأت علمي و گروه هاي علمي در دانشگاه توکيو خود پيش از اين بين المللي سازي را پيش برده بودند اما مشاركت ساير دانشگاه‌ها اين امکان را به وجود آورده که دانشگاه به عنوان يک کل، سهمي بين المللي در پژوهش و تحصيل جهاني داشته باشد.
دانشگاه توکيو به منظور پيشبرد نظام مند برنامه ي بين المللي‌ سازي خود در برنامه ي 2005-2008 پيشبرد بين‌المللي‌سازي بر چهار حوزه متمرکز شده است که عبارتند از: (1) ايجاد استاندارد بالاي بين المللي براي تحصيلات؛ (2) تسهيل فعاليت هاي پژوهشي از طريق تقويت شبکه هاي پژوهشي بين المللي؛ (3) ارتقاي همکاري با جامعه ي بين المللي و (4) بهبود زيرساخت به منظور پيشبرد «بين المللي‌سازي داخلي».
  اين حوزه ها به قصد پيشبرد بين المللي‌سازي تحصيلات، پژوهش و همکاري با جامعه تعيين شده است. براي مثال در ايجاد استاندارد بالاي تحصيلات دانشگاه در پي آن است که:
 • براي افرادي که در دانشگاه توکيو تحصيل مي کنند محيط حمايت‌کننده اي فراهم کند که افراد در آن بتوانند دانش خود را گسترش دهند و فارغ از مليت، مذهب و زبان تبادل نظر داشته باشند. در کنار آن نيز تحصيلي سازنده و خلاقانه همراه با فعاليت هاي پژوهشي داشته باشند؛
 • نيازهاي دانشجوياني را که در خارج تحصيل مي کنند از طريق رفع موانع تحصيل، پذيرش تبادل واحدهاي گذرانده شده و برنامه ي تحصيلي و استقبال از پذيرش دانشجويان بين المللي رفع کنند.
با درک اين هدف ها، دانشگاه توکيو در پي آفرينش محيطي تحصيلي است که براي افراد جذاب باشد و دانشجويان بسيارخوب را از سراسر دنيا ثبت نام کند. در راستاي اين اقدامات، دانشگاه محيط تحصيلي جذاب تري را فراهم خواهدکرد و فارغ التحصيلاني خواهد داشت که مي توانند نقش فعالي در جامعه ي بين المللي داشته باشند.

مسير دستيابي به موفقيت
جهان امروزي ديگر تنها متشکل از سازمان هاي مجزاي مليتي و هويت هاي فرهنگي مختلف نيست؛ بلکه به‌سرعت دارد به جهاني با نهادهاي تراملّي و انجمن هاي چندفرهنگي تبديل مي شود. پيشرفت هاي شگرف فناوريک، اين دگرگوني را شتاب بخشيده كه تاثير عميقي بر نظام هاي حاکم ملي و بين المللي در تحصيل و تجارت دارد. اين جهان «جديد» نيازمند نيروي کاري پخته تر و آگاه تري است تا چالش هاي پيچيده و به‌هم‌وابسته‌ي جهاني را که روز به روز نيز بيشتر مي شود مورد بررسي و حل و فصل قرار دهد. برخي از اين چالش ها عبارتند از ثبات و پايداري، امنيت و توسعه ي اقتصادي كه مهندسان چه در خارج کار کنند و چه در ميهن در رفع اين چالش ها نقشي مهم دارند.
درحال حاضر بسياري از چالش ها تنها از طريق مهندساني قابل حل اندکه در شبکه هاي بين المللي با يکديگر همکاري مي کنند. با اين حال هنوز پديده ي پيچيده ي جهاني سازي و تأثير آن بر واقعيات كار مهندسي غالباً به خوبي فهميده نمي شود و به طرز درستي نيز در برنامه هاي مهندسي وارد نمي گردد. در واقع فارغ التحصيلان مهندسي بيشتر و بيشتر به مشاغل غيرمهندسي مانند پزشکي، مالي، قانون و سياست شهري تغيير رشته مي دهند. بنابراين تأثير جهاني سازي بر تحصيلات مهندسي مشتمل بر دو بخش است: نياز به مهندساني که آمادگي بيشتري براي مهندسي کردن در مقياس جهاني دارند و هم چنين نياز به مهندساني که مي توانند از مهارت هايشان در راه هاي غيرمهندسي استفاده کنند تا کمکي در حل چالش هاي چندبعدي جهاني باشند.
دانشجويان مهندسي صرف نظر از تخصص شغلي‌شان مي بايد دانش بسيار گسترده تري درباره ي جامعه ي جهاني و همچنين تجربه ي بين المللي حقيقي تري داشته باشند. امروزه فارغ التحصيلان مهندسي بايد توانايي زندگي و کار در جامعه اي جهاني را داشته باشند. آن ها به داشتن مهارت ها و فوت وفن هاي هميشگيِ مهندسي نياز دارند اما هم بايد انعطاف پذير و متحرک هم باشند و هم بتوانند در گروه هاي بين المللي کار کنند. اگرچه دانشگاه ها برنامه هاي متعددي ارائه مي دهند که به قصد آماده‌سازي دانشجويان براي کار در جايگاه جهاني طراحي شده اند اما پژوهش کافي در اين که آيا اين برنامه ها واقعاً دانشجويان را براي کار در مقياس جهاني آماده مي کنند يا خير انجام نشده است. اين مسئله و نيز تعداد ناکافي دانشجوياني که درحال حاضر در اين برنامه ها شرکت کرده اند به وضوح بيانگر آن است که تحصيلات مهندسي در سراسر دنيا منبعي کافي از مهندساني که از نظر جهاني آماده باشند فراهم نمي کند.
بسياري از برنامه ها و دانشگاه هاي مهندسي به اين مسئله اذعان دارند و براي رفع آن تلاش مي کنند. اين برنامه ها غالباًٌ با شرکت هاي آينده‌نگر، دولت ها، کارگزاران وابسته به مهندسي، نهادهاي اعتباربخشي و ... همكاري دارند. افزايش تعداد مهندسان جهاني مستلزم فعاليت همکارانه ي صنعت، دولت، دانشگاه ها، كارگزاران و سازمان‌هاي مربوط به مهندسي است تا اين چهار چالش مهم را بررسي و رفع کنند.

- توانايي رقابت جهاني بايد شايستگي کليدي براي فارغ التحصيلان مهندسي باشد.
آماده سازي جهاني بايد باارزش تر از آن باشد که فقط در برنامه هاي فوق العاده ارائه شود؛ دانستن مفاهيم اساسي و تحولات جهاني شدن و هم چنين فرصت هاي يادگيري، کار يا پژوهش در خارج عناصر مهمي هستند که بايد در برنامه‌هاي مهندسي گنجانده شوند.
 دانشگاه ها بايد آماده سازي بين المللي را در سياست برنامه ريزي مؤسسه شان يک اولويت قرار دهند و فعالانه در پي تحقق آن باشند. آن ها بايد در زيرساخت هايي سرمايه گذاري کنند که ارتباطات و همکاري‌هاي بين المللي را ممکن مي‌کند که خود منجر به شبکه هاي جهاني، مراکز تعالي و مشارکت‌هاي صنعت-دولت-دانشگاه مي شود. دانشگاه ها بايد رابطه ي مثبت ميان مدرک دانشگاهي بين المللي، همکاري پژوهشي، کيفيت مؤسسه و اهداف آن را در راستاي فراهم ‌کردن تحصيلاتي در سطح جهاني تشخيص دهند. تا اين مرحله دانشگاه هاي پژوهشي در همکاري هاي پژوهشي بين‌المللي قوي تر از مشارکت هاي تحصيلاتي بين المللي خود بودند. باتوجه به نيازهاي جديد و مبرم به مهندسان قرارگيري در معرض بهترين هاي پژوهش بين المللي و نوآوري تحصيلي امري ضروري است. پژوهش و تحصيل بين‌المللي در نهايت بايد در کنار يکديگر قرار گيرند و تنها دانشگاه هاي پژوهشي در جايگاهي قرار دارند که از اين پتانسيل بين المللي بهره ببرند. تمامي فارغ التحصيلان و نه تنها مهندسان بايد صلاحيت و شايستگي بيشتري را براي قرارگرفتن در جايگاه هاي مختلف در دانشگاه، صنعت و دولت احراز نمايند.
 برنامه هاي مهندسي بايد آماده سازي براي عملکرد جهاني را در برنامه هاي تحصيلاتي خود جاي دهند. اين امر مستلزم انعطاف پذيري بيشترِ برنامه هاي مهندسي، بيشتر درنظرگرفتن نقش زبان هاي خارجي، برقراري تعادل ميان قدرت فناوري هاي اطلاعات و ارتباطات، بيشتر پذيرفتن اعتبارهاي قابل انتقال، فراهم کردن تجربيات بين المللي عميق تر، توجه به فرصت هاي کارِ گروهي و طراحي و پروژه‌هاي جهاني و ارزيابي دقيق تجربه هاي يادگيري فارغ التحصيلان مي باشد.
صنايع نيز بايد نقش حمايت کننده تري داشته باشند. آن ها بايد از تأثير و امکان حضورشان در هيأت‌هاي مشاوره اي دانشگاه استفاده کنند تا حرکت به سمت جهاني شدن را ترغيب نمايند. صنعت بايد فرصت هاي بيشتري براي دانشجويان به منظور شرکت در گروه ها، پروژه ها و طرح هاي جهاني فراهم کند، چه از طريق تجربيات درون‌پرديسي مانند پروژه‌هاي تحصيلي و پژوهشي يا تحصيلات موردي و چه از طريق کارآموزي هاي خارج از محيط دانشگاه.
در نهايت كارگزاران دولتي، سازمان هاي مهندسي و نهادهاي استانداردگذار و يا اعتباربخش مي توانند نقش مهمي در سرعت بخشيدن به پيشرفت آماده سازي بين المللي دانشجويان داشته باشند. آن ها از طريق سياست ها، برنامه ها و سرمايه گذاري هاي خود مي توانند انگيزه ها و حمايت هايي را که براي کمک به آماده سازي جهاني دانشجويان لازم است فراهم کنند. اين امر که آن ها فقط از ايجاد و توسعه ي برنامه حمايت نکنند بلکه پژوهش در ارزيابي برنامه را نيز مورد حمايت قرار دهند از اهميت بسياري برخوردار است. تنها از طريق ارزيابي و سنجشِ دقيق مي توان کيفيت برنامه‌هاي مهندسي را تعيين کرد و عملکردهاي مؤثرتري انجام داد و اساس دانشي را به وجود آورد که بر پايه ي آن پيشرفت هاي تحصيلي بيشتري بنا نمود.

- جابه جايي ميان ملل براي دانشجويان مهندسي، پژوهشگران و متخصصان بايد در اولويت قرار گيرد.
موانع يادگيري، کار و هدايت و پيشبردِ پژوهش بين المللي بايد از ميان برداشته و انگيزه ها نيز بسط داده شوند. دانشگاه ها و برنامه هاي مهندسي بايد رهيافت هاي انعطاف پذيرتري را براي برنامه هاي تحصيلي خود به وجود آورند. برنامه هاي پشت سر هم و غيرقابل تغيير، فرصت هاي دانشجو را براي يادگيري، کار يا انجام پژوهش در خارج از او مي‌گيرد. ساختار برنامه اي موسسات آموزش عالي بايد قابل جاي‌گزيني باشد تا انعطاف پذيريِ حاصل از آن، ترکيب اکتساب دانش با آموزش شايستگي هاي قابل انتقال را ممکن کند (مثل فرصت هايي که اصلاحات بلونيا ارائه کرده است). بسط و توسعه ي مشارکت هاي بين دانشگاهي در سراسر دنيا، شامل تبادلات دانشجويي، مدارک مشترک و يا دوگانه و اعتبارهاي قابل انتقال، دست‌مايه هاي مطمئني براي افزايش شرکت دانشجويان مي باشند. دانشگاه ها نيز بايد از فرصت هاي مطالعاتي استادان به منظور پژوهش و نوآوري حمايت بيشتري نمايند.
 موانعي که دولت ايجاد مي کند مانند محدوديت دادن رواديد و اجازه کار، به خصوص براي دانشجويان بايد کاهش يابد. كارگزاران سرمايه‌گذار نيز بايد از برنامه هايي که مطالعه، کار و پژوهش را گسترش مي دهند حمايت و پشتيباني بيشتري کنند. کارگزاران اعتباربخش و هيأت هاي تصديق‌گر نيز بايد به کار خود در راستاي به رسميت ‌شناسي متقابل مدارک و گواهي هاي معتبر ادامه دهند.
صنعت مي تواند با بيشتر فراهم کردن حمايت مالي، فرصت هاي استخدام و پروژه هاي پژوهشي از تحرک و جابه‌جايي اعضاي هيأت علمي و دانشجويان پشتيباني به عمل آورد. فرصت هاي مطالعاتي صنعت به منظور پژوهش و نوآوري، آگاهي از عملکرد جهاني مهندسي را افزايش داده و علاوه بر آن امکان تبليغات بين المللي باارزشي را فراهم مي کند. همچنين صنعت مي تواند در راستاي برطرف نمودن موانع دولتي براي دانشجويان و اعضاي هيأت علمي فعاليت نمايد.

- برتري مهندسي جهاني شديداً بستگي به تعهد متقابل مسئولان دارد به خصوص آن هايي که تحصيلات مهندسي را به عملکرد تخصصي مرتبط مي کنند.
صنعت بايد رهبري ايجاد و توسعه ي فرصت ها را براي دانشجويان به منظور عملکرد مهندسي در متن جهاني به عهده بگيرد؛ چه از طريق استخدام در محل، مشارکت واقعي در پروژه هاي مهندسي، طراحي مطالعات موردي براي واحدهاي درسيِ بر مبناي مشکل و چه از طريق فرصت هاي تجربي. در کنار فراهم کردن تجربه ي عملي که بيشتر مورد نياز است، اين فرصت ها به طور ملموس تري اهميت حياتي آماده سازي جهاني را نيز براي دانشجويان آشکار مي سازد.
دانشگاه ها بايد فعاليت هاي همکارانه تري را از قبيل پژوهش، پروژه هاي تحصيلي و برنامه هاي کارآموزي بين المللي با صنعت آغاز کنند. آن ها بايد حضور صنعت را نيز در هيئت‌هاي مشاوره اي خود داشته باشند و دائماً از مهندسان، مديران و پژوهشگران صنعت به دانشگاه دعوت کنند تا درک متقابل از نيازهاي دانشگاه- صنعت و دورنماهاي مهندسي جهاني بيشتر شود. صنعت و دانشگاه بايد نزديک تر به هم گام بردارند تا با ايجاد برنامه هاي نو در تحصيلِ پيوسته، عملکرد مهندسي را در بافت جهاني مورد توجه قرار دهند.
سازمان هاي مهندسي تخصصي بايد فراتر از مرزها همکاري کنند؛ آنها بايد براي تقويت تبادل نظر ميان عملکرد تخصصي و دانشگاه تلاش کنند؛ هم چنين بايد به تعيين و پايش شرايط لازم براي مهندسي جهاني نيز کمک نمايند.

- نياز فوري براي پژوهش بر روي مهندسي در متن جهاني وجود دارد.
پديده ي مهندسي جهاني هنوز در آغاز کار است. در راستاي تحقق هدف جهاني سازي مهندسي بايد آنچه که از رفتارها و مدل هاي آموزشي و همچنين فرايندها و روش هاي سازماني که بر ايجاد تدريجي کفايت جهاني در مهندسان متمرکزند بنا خواهد شد به طور فرضي به تصوير کشيده شود. دانشگا ه‌ها بايد فراتر و جلوتر از صرفاً ايجاد و پيشبرد برنامه هاي بين المللي حرکت کنند؛ به عبارت ديگر آن ها بايد با دقت و پيوسته مداوم تأثير تحصيلاتي برنامه هايشان را نيز ارزيابي نمايند.
كارگزاران دولتي بايد برنامه هايي ايجاد کنند که بر فرايندها و روش هاي جهاني سازي مهندسي و نيز بر بازتاب يادگيري ها پژوهش کنند.
مشارکت صنعت در ارزيابي تجربيات بين المللي ضرورت دارد. بدون ارزيابيِ مهارت ها، توانايي ها و قابليت هاي فارغ التحصيلان مهندسي رسيدن به هدف هاي برنامه ممکن نخواهد يود.
تنها اجراي معتبر و همکاري پيوسته همه ي مسئولان ذيربط در بررسي و برطرف کردن اين چهار چالش مهم تضمين کننده ي افزايش تعداد مهندسان جهاني آماده، با صلاحيت و شايسته در سراسر دنيا خواهد بود.

پي‌گفتار
پيشگامي کنتي ننتال در پيشنهاد اين طرح مطالعاتي و پشتيباني از آن ستايش برانگيز بوده و تعهد آن نسبت به تعالي مهندسي جهاني و نيز حمايت مشتاقانه اش از گروه پژوهش در حين انجام پروژه قابل تحسين است.
اميد است که اين گزارش اهميت کليدي آماده سازي جهاني مهندسان نسل آينده را بيش از پبش بنماياند. هم رأيي افراد گروه در تعيين چند چالش و موقعيت که شامل حرکت هاي فرامرزي مانند جابه جايي و تحرک دانشجويان و اعضاي هيأت علمي، تحصيل در خارج و کارآموزي هاي بين المللي و تجربياتي با طرح جهاني بود، امر چندان شگفت آوري نبود؛ هم چنين دور از انتظار نبود که اعضاي گروه شناخت عميق تري نسبت به چالش ها و فرصت هاي موجود در کشورهاي خود بيابند (مثلاً اصلاحات بلونيا در اروپا، دستمزد و وضعيت حرفه اي مهندسان در آمريکاي جنوبي و مقتضيات توسعه ي سريع اقتصاد آسيا). امر شگفت آور آن بود که با وجود چندگوني و تنوع نهادها، نظام هاي تحصيلي، فرهنگ ها و زيرساخت هاي مهندسي مليِ آن ها، به سرعت در مورد چهار چالش کليدي توافق نظر حاصل شد. اگر چند نهاد ديگر نيز در اين بررسي شرکت مي کردند تا چندگوني مليتي و فرهنگي سراسر دنيا در اين بررسي وارد شود نتيجه‌ي بهتري حاصل مي شد. با اين حال اعضاي گروه پژوهش بر اين باورند که درکل يافته ها و پيشنهادهاي اصلي آن ها قابل به‌کارگيري است. اين گروه از شراكت با ديگر دانشگاه‌ها براي گام برداشتن در راستاي آماده سازي نسل آينده ي مهندسان براي کار در سطحي جهاني استقبال مي‌كند.
تعيين چالش ها و پرداختن به آن ها کار چندان آساني نيست اما از طريق آن ها مي توان با تعيين اهدافي متمرکز، فرصت هايي را فراهم آورد که صنعت، دانشگاه، دولت و سازمان هاي وابسته به مهندسي بتوانند با مشارکت و همياري هم کار کنند و کيفيت تحصيلات مهندسي را در سطح جهاني به طرز چشمگيري ارتقا بخشند. چالش هاي مربوط به ارتقاي مهندسي جهاني نيز همچون ساير چالش هاي جهاني تنها با همکاري تمام افراد ذي‌ربط قابل رفع است و تنها از اين طريق مي توان هدف ارتقاي مهندسي جهاني را تحقق بخشيد.

*عضو هيئت‌علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم تحقيقات. گروه مهندسي پليمر
**دانشجوي کارشناسي ارشد صنايع پليمر. پژوهشگاه پليمر و پتروشيمي ايران