|
مختصري در باب المپياد علمي دانشجويان علوم پزشكي كشور چند سالي است که ايده ي برگزاري يک مسابقه ي علمي کشوري به منظور پرورش مهارتهاي خلاق حل مساله و کارگروهي در دانشگاه علوم پزشکي اصفهان مطرح شده است.در دو سال گذشته هماهنگي هاي اوليه براي برگزاري چنين رقابتي در ميان دانشگاههاي علوم پزشکي و وزارت بهداشت شکل گرفته است.با توجه به اهميت اين مساله در حيطه ي رقابتها و جوايز علمي،از آقاي دکتر حدادگر* که عضو تيم طراحي اين المپياد در دانشگاه علوم پزشکي اصفهان هستند درخواست کرديم اطلاعاتي در مورد اين طرح در اختيار ما قرار بدهند.متن حاضر خلاصه اي از طرح اين المپياد علمي است که توسط ايشان در اختيار "قاف" قرار داده شده است. رسالت دانشگاههاي کشور براي شناسايي، هدايت و پرورش استعدادهاي علمي دانشجويان بر کسي پوشيده نيست. به علاوه، دانشگاههاي علوم پزشکي به عنوان متوليان سلامت جامعه، نقش مضاعفي را در توسعه پايدار بر عهده دارند؛ از يک طرف بايستي نيروي انساني و دانش مورد نياز در بخش سلامت را توليد کنند و از طرف ديگر، مديران شايستهاي را براي رهبري نظام سلامت و همسو سازي حرکتها و تصميم گيريهاي اين نظام با جهت گيري کلي توسعه در کشور عرضه نمايند. اما متاسفانه دانشگاههاي علوم پزشکي برنامهاي براي پرورش مهارت حل مساله و کار تيمي در نظام سلامت ندارند و اکثرا توجه به محفوظات و رقابتهاي فردي است. يکي از روشهاي رفع اين نقيصه طراحي مسابقهاي کشوري است که مهارت حل مساله بصورت تيمي جزء ارزشهاي آن باشد.
ايده اوليه برگزاري اين مسابقه علمي در سال 1379 در دانشگاه علوم پزشکي اصفهان مطرح گرديد. از حدود سال 1385 اقدامات اوليه براي طراحي آن شروع شد و تاکنون جلسات متعدد هم انديشي در اين زمينه برگزار شده است. در اين جلسات استادان، کارشناسان و دانشجويان حائز رتبه در المپيادهاي دانش آموزي شرکت داشتند. با توجه به تفاهم به وجود آمده در ميان اکثر دانشگاهها و مسوولان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي مبني بر لزوم تقويت قدرت تفکر و استدلال بين دانشجويان علوم پزشکي، هم اکنون بستر مناسبي براي برگزاري اين المپياد فراهم آمده است.
پيشرفتهاي سريع و روزافزون علوم، خصوصا علـوم پزشـکي و تغيير و تحولات مستمر در اقدامات پيشگيري تا نوتواني بيماران، نياز به بازنگري در اهداف غائي تعلـيم و تربيـت بخصـوص آمـوزش پزشکي را بـه شدت مطرح سـاخته اسـت. آينده ايران نيازمند افرادي است که بتوانند بصورت خلاقانه و گروهي به حل مسائل کشور بپردازند. تربيت اين افراد مسلما بايد از دوران کودکي و از آموزش و پرورش آغاز شود. در مورد تاثير المپيادهاي علمي بر افزايش مهارتهاي دانش آموزان شرکت کننده در آنها مطالعات مختلفي انجام شده است. مطالعهاي در هلند در مورد تاثير المپياد رياضي در شکوفايي استعداد رياضي دانش آموزان، نشان داد که المپياديها در تحصيلات دانشگاهي خود موفق بوده اند و مقالات و کتابهايي در زمينه رياضي چاپ کرده اند. المپياد همچنين باعث افزايش اعتماد به نفس آنان شده بود و به انتخاب شغل آيندهشان کمک کرده بود. اين امر نشان ميدهد که شرکت در مسابقات علمي ميتواند به رشد فردي و حرفهاي فرد کمک کند؛ گرچه اکثر المپيادهاي دانش آموزي بصورت فردي برگزار ميگردد و روي مهارتهاي کار گروهي دانش آموزان تاثير چنداني ندارد.
يکي از رسالتهاي نظام آموزش عالي پرورش مهارت حل مساله در دانشجويان است؛ اما متاسفانه دانشگاههاي علوم پزشکي برنامهاي براي پرورش مهارت حل مساله و کار تيمي در نظام سلامت ندارند. رشد و پرورش مهارتهاي فکري دانشجويان هميشه مسـئلهاي پيچيده در آموزش بوده، اما امروزه حالت بحراني به خـود گرفتـه است، چراکه برونداد اطلاعات جامعه از قدرت تفکر انتقادي افـراد در باره اين اطلاعات فراتر رفته است، بـه نحـوي کـه درسـالهاي اخيـر متخصصان امور تربيتي به شدت از ناتواني دانشجويان در امـر تفکـر انتقــادي ابــراز نگرانــي کــرده انــد. چــرا کــه روشــهاي متــداول آموزشي، افرادي با اطلاعات نظري فراوان تحويل جامعـه ميدهنـد که از حل کوچکترين مسائل جامعه در آينده عاجز ميباشند، در واقع روش آمــوزش ســنتي در دانشــگاهها در بيشــتر مواقــع مخلــوطي از اطلاعات و مفاهيم را به دانشجويان ارائه ميدهـد، امـا آنـان را در تجزيه و تحليل، اولويت بندي و سازماندهي دانش نوظهور که لازمه تفکر انتقادي بوده و منجر به يادگيري موثر و با معني خواهد گشـت، به حال خود ميگذارد.
برنامههاي معمول آموزش باليني نتوانسته است مهارتهاي تفكر انتقادي دانشجويان را بهبود بخشد و به نظر ميرسد كه راهبردهاي مؤثر در بهبود مهارتهاي تفكر انتقادي بطور معمول در بالين به كار گرفته نمي شود. در آزمونهاي دانشگاهي علوم پزشکي در اکثر نقاط دنيا توجه به مسائل حفظي و رقابتهاي فردي است. مثال بارز آن امتحانات تستي معمول است که فقط سطوح پايين يادگيري را مورد سنجش قرار ميدهند. به نظر ميرسد برگزاري يک مسابقه ملي که در آن دانشجويان بصورت تيمي به حل مسائل علمي بپردازند، بتواند مرهم کوچکي بر بدنه مشکلات نظام آموزشي- پژوهشي موجود باشد. اهداف برگزاري المپياد
اگرچه برگزاري المپياد به صورت بالقوه ميتواند شکافهاي متعددي از نظام آموزش علوم پزشکي را ترميم نمايد، ولي اهداف مشخص زير براي آن متصور است:
1. تلاش در جهت جنبش نرم افزاري و رسيدن به چشم انداز 20 ساله
2. شناسايي افراد مستعد علمي
3. ترغيب و تشويق افراد مستعد علمي
4. جهت دهي به فعاليتهاي علمي فوق برنامه
5. ايجاد روحيه و نشاط علمي
6. تبادل فرهنگي بين دانشگاهي ارزشهاي حاکم بر المپياد
در المپياد دانشجويي تيمها از رشتههاي مختلف علوم پزشکي از دانشگاههاي علوم پزشکي سراسر کشور در جوي صميمي و هيجان انگيز بصورت خلاقانه به حل مسائلي ميپردازند که ميتواند به پيشرفت نظام سلامت کشور و يا علوم پزشکي در جهان کمک کند. بنابراين ما ارزشهاي زير را در طراحي و اجرا مد نظر داريم:
1. توجه به تفکر خلاق و انتقادي
2. توجه به اهداف نظام سلامت
3. تشويق کار تيمي
4. تشويق فعاليتهاي بين رشتهاي
5. ايجاد يک محيط شاد رقابتي
6. قدرشناسي از عالمان و توجه به فرهنگ اسلامي حيطههاي المپياد
هدف دانشگاههاي علوم پزشکي تربيت فارغ التحصيلاني است که در قالب تيم سلامت به حفظ و ارتقا سلامت جامعه کمک کنند. در اين تيم، افراد هم به توليد دانش مورد نياز ميپردازند (علوم پايه و باليني)، هم آنرا به کار ميبرند (تصميم گيري باليني) و هم اجزا مختلف نظام سلامت و جامعه را براي حفظ و ارتقا سلامت مردم مديريت ميکنند (مديريت نظام سلامت). بنابراين بر اساس مهارتهاي مختلفي که از تيم سلامت در راستاي ارتقا سلامت انتظار ميرود، پيشنهاد ميشود اولين المپياد در حيطههاي زير برگزار گردد. بديهي است که اين حيطهها در المپيادهاي بعدي قابل تغيير خواهند بود. حيطه ها | گروه هدف پيشنهادي | | استدلال باليني و حل مساله | دانشجويان پزشکي و دندانپزشکي | تفکر علمي در علوم پايه | دانشجويان پزشکي، دندانپزشکي و داروسازي | مديريت نظام سلامت | کليه دانشجويان علوم پزشکي |
اين المپياد فعلاً مخصوص مقطع undergraduate است. چون هم خيل عظيمي از دانشجويان کشور را تشکيل ميدهند و هم تفکر و حل مساله نقش پررنگي در برنامههاي آموزشي اين مقاطع ندارد. روش اجرا
پيشنهاد ميشود اين المپياد در دو سطح دانشگاهي و ملي برگزار شود. در اينجا مراحل برگزاري مسابقات به اختصار ارائه ميگردد.
• فراخوان توسط معاونت آموزشي وزارت بهداشت
• اعلام شرايط شركت در المپياد به مراكز توسعه آموزش پزشكي
• ثبت نام دانشجويان در دفاتر استعداد درخشان دانشگاهها
• برگزاري آزمون غربالگري در سطح دانشگاهها
• اعلام اسامي تيمهاي 3 نفره به دانشگاه مجري
• ثبت نام و هماهنگي دانشگاهها با دانشگاه مجري
• برگزاري المپياد به مدت يک هفته در يکي از دانشگاههاي تيپ 1
• تقدير از برگزيدگان
• ارزشيابي المپياد تسهيلات اعطايي به برگزيدگان
مطالعات مختلف ثابت كردهاند كه تخصيص تسهيلات هم باعث تشويق افراد به ادامه مسير حرفهاي ميشود و هم ميتواند دانشجويان با سلائق و انگيزههاي مختلف را براي مشارکت درفعاليتهاي علمي جذب نمايد. متناسب با حيطههاي سه گانه اين المپياد پاداشها و تسهيلات زير پيشنهاد ميشود.
• تسهيل ورود بدون آزمون به مقاطع بالاتر
• عضويت در بنياد ملي نخبگان
• ساير تسهيلات مندرج در آيين نامه استعدادهاي درخشان براي المپيادهاي دانش آموزي
• تامين مالي و حمايت حاکميتي اجراي پروژه هاي برگزيده
• تامين هزينه شرکت در يک دوره آموزشي کوتاه مدت خارج از کشور
• تامين هزينه اعزام به همايشهاي علمي
• جوايز مالي
*دکتر آرش حدادگر. دانشجوي کارشناسي ارشد آموزش پزشکي.
مسئول دفتر استعدادهاي درخشان دانشگاه علوم پزشکي اصفهان.
|
خانه 
